ÇEK VE SENET SAHTECİLİĞİ
EL YAZILARI VE İMZALARIN KRİMİNAL YÖNDEN İNCELENMESİ
RAPOR ( MÜTALAA ) DÜZENLENİR
Resmi Belgede Sahtecilik ve Grafoloji
Yargı Denetimine Uygun
Yüksek teknolojili laboratuvar cihazları ile CNC robotik imza mikroskobik hat analizi ve adli grafoloji incelemeleri raporlaştırılır.Hukuki Haklarınız
Belge Türleri ve Kriminal İnceleme Yöntemleri
Hukuki Açıdan Belge Türleri ve Çeşitleri
El yazısı ve imza incelemelerinde, sahteciliğe konu olan dökümanın yasal statüsü adli sürecin ve ceza yaptırımının belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Kriminal grafoloji laboratuvarımızda incelenen belgeler temel olarak üç ana grupta sınıflandırılmaktadır:
- Resmi Belgeler: Kamu görevlileri tarafından yasal yetki ve usullere uygun olarak düzenlenen dökümanlardır (Tapu kayıtları, noter senetleri, pasaport, kimlik ve mahkeme ilamları vb.). Bu belgelerdeki sahtecilik iddiaları en üst düzey adli hassasiyetle incelenir.
- Özel Belgeler: Bireylerin veya kurumların kendi aralarında, resmi makamların katılımı olmaksızın düzenledikleri dökümanlardır (Kira kontratları, adi sözleşmeler, özel mektuplar, ibranameler vb.). El yazısı ve ıslak imza aidiyeti tespiti en sık bu grupta istenir.
- Resmi Belge Hükmünde Belgeler: Kanunen özel belge niteliğinde olmalarına rağmen, taşıdıkları yüksek hukuki güven ve ticari tedavül kabiliyeti nedeniyle, sahtecilik suçlarında doğrudan Resmi Belge statüsünde ceza yaptırımına tabi olan dökümanlardır (Çek, senet, poliçe, emre muharrer senetler, vasiyetnameler vb.).
Genel Grafolojik (Kriminal) İncelemeler
Modern sahtecilik yöntemleri karşısında sadece gözle muayene yapmak kesin sonuç vermemektedir. Laboratuvarımızda gerçekleştirilen genel grafolojik ve fiziksel incelemeler, belgenin orijinal yapısını mikroskobik düzeyde analiz eder:
- Mürekkep Yapı İncelemesi: Belge üzerindeki el yazılarının ve imzaların kimyasal/fiziksel katman analizi yapılır. Farklı zamanlarda veya farklı kalemlerle yapılan müdahaleler, mürekkebin optik yansıma ve spektral özellikleri sayesinde hatasız şekilde ayırt edilir.
- Çek ve Senet Üzerinde Rakam ve Yazı İlaveleri (Tahrifat): Dolandırıcılık olaylarında sıkça rastlanan; mevcut rakamların önüne, arkasına veya yazı alanlarına sonradan yapılan eklemeler (Örn: Bir rakamının sonradan dokuz yapılması veya tutara sıfır eklenmesi) tahrifat incelemesiyle tespit edilir.
Teknolojik Tespit: Adli Stilometri ve Cihaz Analizi
Belgeler üzerinde yapılan her türlü sonradan ilave, kopyalama veya silme işlemi; laboratuvarımızda uluslararası standartlara uygun modern yöntemlerle raporlaştırılmaktadır:
Adli Stilometri analizi sayesinde ise sadece fiziksel değil, yazı dilinin kimliği de çözülür. Yazıyı oluşturan kişinin dilsel alışkanlıkları, kelime tercihleri, noktalama işaretlerini kullanma biçimi ve üslubu, adli dilbilim (stilometri) kuralları çerçevesinde matematiksel olarak taranarak şüpheli ilavelerin farklı bir elden çıkıp çıkmadığı kesin olarak ispat edilir.
Kriminal Laboratuvar
Çek, senet ve sözleşmelerdeki rakam/yazı ilaveleri ile mürekkep yaşlandırma farkları spektral adli cihazlar altında %100 doğrulukla çözülür.
Analiz Kapsamı
Laboratuvarımızda inceleme konusu yapılan tüm dökümanlar, sözleşmeler, çek ve senetler; uluslararası adli yargı otoriteleri, Kriminal Daire Başkanlıkları ve bağımsız adli tıp uzmanlarınca tam kabul görmüş olan grafolojik ve grafometrik yöntemlerle masaya yatırılmaktadır. İncelemeler, sadece subjektif gözlemlere değil, tamamen doğrulanabilir fiziksel ve optik cihaz verilerine dayanır.
Uluslararası Standartlarda İnceleme Kriterleri
Yazı ve imzanın aidiyet tespiti ile sahtecilik iddialarının somut delillere dönüştürülmesi aşamasında, adli inceleme raporlarının omurgasını oluşturan şu üç temel aşama eksiksiz olarak taranmaktadır:
- Temel Parametreler: Yazının genel anatomisi, kaligrafik yönelimi ve baskı (tazyik) derecesinin haritalandırılması.
- Primer Analizler: Başlangıç ve bitiş noktaları, kalemin dönüş refleksleri ve kişiye özel karakteristik yazı alışkanlıkları.
- Kritik Parametreler: Mikroskobik detaylar, çizgi kesişimleri, CNC robotik taklit izleri ve harf oranlarının geometrik (grafometrik) ölçümleri.
Grafolojik ve Grafometrik Metotların Hukuki Gücü
Yargıtay ve yerel mahkemelerin denetimine uygun biçimde hazırlanan uzman mütalaalarında (bilirkişi raporlarında), yazının geometrik yapısını inceleyen grafometri ile yazının psikofizyolojik karakterini çözen grafoloji bilimi bir arada harmanlanır. Bu çift katmanlı metodoloji sayesinde, en profesyonelce yapılmış sahtecilik eylemleri ve robotik taklitler dahi adli birer kanıt olarak raporlanabilmektedir.
İleri Fiziksel Laboratuvar İncelemeleri
Çıplak gözün algılama sınırlarını aşan tahrifatları, kazımaları, silintileri ve mürekkep katman farklarını tespit edebilmek amacıyla adli optik biliminin tüm imkanları kullanılmaktadır. Laboratuvarımızda, ışığın farklı spektral dalga boyları altında belgelerin lif yapısına kadar inen derinlemesine analizler gerçekleştirilmektedir.
Sahtecilik Çeşitleri ve Modern Yapılış Yöntemleri
Gelişen toplumsal ve ticari ilişkilerle birlikte, ülkemizde karşılaşılan sahtecilik türleri ve suç yöntemleri hızla çeşitlenmekte ve her geçen gün yeni karmaşık metotların doğmasına yol açmaktadır. Özellikle bilgisayar, yüksek çözünürlüklü tarayıcı ve dijital baskı teknolojilerinin yaşamımıza hızlı bir şekilde girmesi, belge sahteciliği ve nitelikli dolandırıcılık olaylarında adeta bir patlama yaşanmasına neden olmuştur.
Geçmişten Günümüze Adli Belge İncelemesinin Değişimi
Sahtecilik olaylarının yapılış şekilleri ve döküman manipülasyonları günümüzde çok farklı tarz ve kombinasyonlarda icra edilmektedir. Bu adli süreçler ve kriminal yöntemler hakkında önceden teknik bilgi sahibi olunması, hak kayıplarının önlenmesi açısından hayati bir önem taşır.
Yakın geçmişe kadar kriminal laboratuvarlarda incelenen yöntem ve metotlar belirli bir süre içerisinde kısıtlı kalmış olup, yalnızca birkaç klasik teknikten ibaretti. Ancak bilişim ve makine teknolojilerinin evrimiyle bu sayı geometrik olarak artmıştır. Yıllar önce adli makamlarca bir evraktaki imza incelemesi istenirken uzmanlara yöneltilen soru yalnızca; "Bu imza şüphelinin eli ürünü müdür, değil midir?" şeklindeydi.
Günümüzde adli yargı artık klasik aidiyet sorularının ötesine geçmiştir. Ağırlıklı olarak; belgenin sahtecilikle sıfırdan oluşturulup oluşturulmadığı, imzanın farklı bir dökümandan dijital veya fiziksel yöntemlerle transfer edilip edilmediği ya da imzanın hile, desise ve irade fesadı ile ele geçirilip geçirilmediği gibi çok boyutlu teknik sorulara cevap aranmaktadır.
Kriminal Açıdan Taklit İmza ve Yazı Metotları
Adli bilirkişi incelemelerine konu olan sahte imzalar, faillerin kullandığı teknik düzeye, el becerisine ve teknolojik enstrümanlara göre belirli gruplar altında sınıflandırılmaktadır. Her yöntemin adli tıp laboratuvar cihazları altında bıraktığı karakteristik izler, mikroskobik deformasyonlar ve tazyik (baskı) farkları tamamen kendine özgüdür.
Bu metotların bilimsel olarak deşifre edilmesi; imza atma hızı, duraklamalar, kalemin başlangıç-bitiş hareketleri ve adli stilometri analizleri ile mümkün olmaktadır. Laboratuvarımızda tüm bu karmaşık sahtecilik modelleri uluslararası standartlara uygun olarak raporlaştırılmaktadır.
Kriminal İnceleme Otoritesi
Teknolojinin gelişmesiyle evrilen imza transferleri, CNC robotik taklitler ve hileli döküman kurguları; optik ve spektral laboratuvar enstrümanları kullanılarak, mahkemelerin güvenle itibar edebileceği sarsılmaz bilimsel delillere dönüştürülmektedir.
Sahte İmza Yapılış Metotları
HİLE VE DESİSE İLE YAPILAN KARMAŞIK SAHTECİLİK YÖNTEMİ ÇEŞİTLERİ (Bütün dolandırıcılık olaylarında aldatma/kandırma bulunur)
Kriminalistik ve ceza hukuku penceresinden bakıldığında, sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık eylemlerinin omurgasını mağduru manipüle etmek oluşturur. Kötü niyetli kişilerin asıl hedefi, normal şartlarda imzalattırılması hukuken ve mantıken mümkün olmayan ağır yükümlülükleri, hileli kurgularla meşru birer dökümanmış gibi yansıtarak imza temin etmektir.
Bu tür adli olaylarda belgeler çeşitli gayriyasal yollarla ele geçirilmekte; ardından üzerlerinde profesyonelce çalışılarak yüksek maddi değere sahip çek, senet, muvafakatname veya vekaletname gibi kıymetli evraklara dönüştürülmektedir.
Bu işlemler arkasında büyük bir maddi çıkar barındırdığı için, failler insanların anlık dikkatsizliğini, dalgınlığını, ticari heyecanlarını veya insani inançlarını manipüle ederler. Belgeler ilk bakışta kişinin kendi özgür iradesiyle düzenlenmiş gibi görünse de arka planda çok katmanlı hileler barındırır. Dolandırıcılar, özellikle hedef seçtikleri kişiyi yoğun bir sözel iletişime (çok konuşma) maruz bırakarak dikkati tek bir noktaya toplarlar. Böylece mağdurun detaylı düşünme, şüphelenme ve sorgulama mekanizmaları geçici olarak devre dışı bırakılır.
Adli bilirkişi laboratuvarımıza intikal eden çok sayıda olayda; Yargıtay Ceza Daireleri, Hukuk Daireleri ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları kapsamında, hile ile ele geçirilen imzaların belgenin yasal niteliğini sakatladığına dair yüzlerce emsal karar bulunmaktadır. Bilimsel yöntemlerle hazırlanan mütalaalarımız bu emsal kararlara teknik dayanak oluşturmaktadır.
Sıkça Karşılaşılan Karmaşık Sahtecilik ve İmza Ele Geçirme Türleri
Mağmurların iradeleri sakatlanarak veya el çabukluğu kullanılarak imza temin etmede kullanılan en yaygın operasyonel yöntemler şunlardır:
- İmzanın Hile Yoluyla Alınması: Mağdura tamamen farklı ve zararsız bir evrak imzalatıldığı algısı yaratılarak, arka planda gizlenen borçlandırıcı dökümanların imzalatılması.
- İmzalı Boş Kâğıdın Hile Yolu ile Elde Edilmesi: İmzalı boş kâğıtların güven ilişkisi veya desise ile elde edilerek, sonradan üzerlerinin fiktif borç miktarları ve ağır yükümlülüklerle doldurulması.
- Kargo Yolu ile İmzanın Ele Geçirilmesi: Kargo alım belgeleri, teslim fişleri veya kurye cihazlarının altına yerleştirilen özel şablon veya düzeneklerle ıslak imzaların başka bir dökümana aktarılması.
- İş Sözleşmesi Vaadi ile İmzanın Ele Geçirilmesi: İşe alım sürecindeki heyecan, prosedür yoğunluğu ve dalgınlıktan yararlanılarak, iş sözleşmesi evraklarının arasına senet veya taahhütname yerleştirilmesi.
- Çok Sayıda Senet Tanziminde Dalgınlıkla İmzaların Ele Geçirilmesi: Çok sayıda yasal senet peş peşe imzalatılırken araya fazladan veya tutarı değiştirilmiş yüksek meblağlı şüpheli senetlerin sıkıştırılması.
- Sözleşme, Protokol İmzalama Sırasında Belgelerin İptali Halinde Çöpe Atılan Kağıtların Tekrar Ele Geçirilerek Kullanılması: Sözleşme veya protokol imzalama aşamasında hatalı yazılıp iptal edilen ve güvenle imha edilmeden çöpe atılan imzalı kağıtların, faillerce toplanarak tahrif edilmesi.
- Dilekçe ile Müracaatlarda İmzalı Belgenin Sadece İmzalı Bölümünün Ele Geçirilmesi (Veya İmzanın Başka Bir Belgeye Transfer Edilmesi): Kurumlara verilen dilekçelerin sadece imzalı bölümünün fiziksel olarak kesilmesi ya da yüksek çözünürlükle taranarak sahte bir borç senedine/protokole transfer edilmesi.
- Mecmua, Dergi, Broşür Vs. Gönderildiğinde Alındı Belge ile Karşıdaki Kişinin İmzasının Ele Geçirilmesi: Ücretsiz dergi, broşür veya hediye gönderimleri sırasında kapıda imzalatılan "aldı/teslim belgesi" basamakları kullanılarak kişinin imza karakteristiğinin kopyalanması veya belgenin dönüştürülmesi.
- Ticari İlişkilerde El Çabukluğu ile Farklı İmzalı Belge Teslimi Sırasında İmzalanmış Belgenin Elde Edilmesi: İş ortaklıklarında veya mal teslimatlarında, güvenli dökümanın imza anında el çabukluğu ve dikkat dağıtma yöntemleriyle tamamen farklı yükümlülükler içeren bir belgeyle değiştirilmesi.
- Karşılıklı Sohbet Esnasında İmzalar Hakkında Konuşma ve İmza Yapılış Tarzı Hakkında Sohbet Sırasında İmzalanmış Kağıdın Ele Geçirilmesi: Karşılıklı sohbet esnasında "imza yapılış tarzı" üzerine konuşulurken, mağdurun deneme veya gösterme amaçlı beyaz bir kağıda attığı nitelikli imzaların hileyle elde edilmesi.
- Emlak Kiralama, Satın Alma İşleminde Yorgunluk ve Dalgınlığa Bağlı Çok Sayıda İmza Atış Sırasında Bazı İmzaların İlerileye Dönük Borçlanma Şeklinde Ele Geçirilmesi: Alım, satım veya kiralama işlemlerinde saatler süren bürokratik işlemlerin yarattığı yorgunluğa bağlı olarak, arada geleceğe yönelik ağır borçlanma senetlerinin imzalatılması.
- Protokol, Sözleşme, İbraname ve Diğer Belgelerde Altı İmzalanırken Çok Büyük Oranda Anlamsız Boşlukların Bırakılması ve Bırakılan Boşluklara İlave Maddelerin Konulması: Protokol, sözleşme veya ibranamelerin alt kısımları imzalanırken imza ile metin arasında çok büyük boşluklar bırakılması ve failler tarafından bu boşluklara sonradan hak kaybına yol açacak tehlikeli maddelerin eklenmesi.
SENET VE BELGELERDE SAHTECİLİK ÇEŞİTLERİ VE YAPILIŞ YÖNTEMLERİ
Ülkemizde ticari hayatın ve adli vakaların seyrine bakıldığında, belge ve senet sahteciliği türlerinin gittikçe çoğaldığı ve her geçen gün daha karmaşık yöntemlerin oluşmasına yol açtığı açıkça görülmektedir. Özellikle bilgisayar, yüksek çözünürlüklü tarayıcılar ve dijital yazılımların yaşamımıza hızlı bir şekilde girmesiyle birlikte, kıymetli evraklar üzerindeki sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık olaylarında çok yoğun bir artış yaşanmaktadır.
Kriminal grafoloji laboratuvarımızda en sık karşılaştığımız, kişilerin el becerilerine veya fiziksel manipülasyonlara dayanan iki temel taklit imza metodunun işleyişi ve deşifre edilme yöntemleri şu şekildedir:
1. Üstten Kopya Metodu
Sahte imza üretmenin en basit ve ilkel yolu olan bu tür, fail açısından fazla bir grafolojik emek veya özel bir taklit yeteneği gerektirmeyen bir metottur. Temel mantığı; mağdura ait mağduriyet yaratmayacak yasal bir belgeden elde edilen gerçek bir imzanın örnek (şablon) olarak kullanılıp, üstten hat ve çizgilerin fiziksel olarak takip edilmesiyle yeni dökümana aktarılmasıdır.
Bu işlem genellikle iyi organize edilmiş bir sahte belge kurgusu ya da üzerine icra takibi başlatılacak boş bir kâğıt kullanılarak yapılır. Hakiki imzanın bulunduğu asıl evrak alta, sahteciliğin yapılacağı döküman ise üste konulur. Bu hat takip işlemi ışıklı bir cam masa üzerinde alt taraftan güçlü ışık ışını vermek suretiyle veya pencere camına yerleştirilerek ışık geçirgenliği yardımıyla gerçekleştirilir.
Bu tür sahtecilikte failler genellikle hatları kaçırmamak için önce kurşun kalemle hafifçe bir kılavuz çizgi oluşturur, ardından üzerini pilot veya tükenmez kalemle tek bir defada geçerek işlemi tamamlar ve alttaki kurşun kalemi silerler. Laboratuvarımızda yapılan optik incelemelerde bu imzaların püf noktası olarak; imza hatlarında doğal olmayan titreklikler (tremor), kalemin sık sık duraklamasından kaynaklanan kalem kaldırma özellikleri, imza çizgilerinin bitiş noktalarında (hız eksikliğinden dolayı) incelme yerine kalınlaşma ve küt bitişler ile yazının doğal ritminden uzak bir monotonluk anında göze çarpmaktadır. Ayrıca mikroskobik incelemede silinen kurşun kaleme ait grafit artıkları ve kağıt liflerindeki aşınmalar net olarak yakalanır.
2. Bakarak Kopya Metodu
İmza sahteciliği olaylarında el becerisi ve çizim yeteneği gelişmiş kişiler tarafından uygulanan bu yöntemde, fail taklit edeceği gerçek imzayı karşısına alarak, ona bakmak suretiyle adeta bir resim gibi kağıt üzerine resmetmektedir. Yani amaç, el becerikliliğini kullanarak imzanın görsel orijinalini birebir taklit edebilmektir.
Fail, hedeflenen imza karakteristiğine ulaşabilmek için beyaz kâğıtlar üzerinde çok sayıda deneme imza çalışması yapmaya başlar. İmzalardaki genel kaligrafik hat stili, imzanın dönüşlerindeki bukle teşkili, imzanın belgedeki konumu ve diğer grafolojik özellikler itibariyle görsel bir benzerlik ve el alışkanlığı sağlandığında, bu imza istenilen kıymetli evraka ya da senet üzerine atılır. Bazen de çok sayıda atılan deneme imzalarından aslına en uygun olanı seçilerek sahte belge üretilir.
Bakarak kopya metodu dolandırıcılar tarafından sıklıkla kullanılır. Çünkü bu yöntemle atılmış imzalar, optik olarak orijinaliyle üst üste çakıştırıldığında birebir matematiksel bir çakışma göstermez (ki insanın kendi imzası da her seferinde milimetrik olarak aynı çıkmaz). Bu durum, ilk bakışta imzanın doğal bir varyasyon olduğu izlenimini yaratarak neredeyse "gerçek imza" yanılgısına yol açar. Ancak adli grafometri ve stereo mikroskobik cihaz analizlerimizde; fail imzanın şeklini taklit etmeye odaklansa da imzanın atılış hızını, kalemin kağıda uyguladığı baskı (tazyik) derecesini ve gerçek imza sahibinin refleks haline gelmiş mikroskobik dönüş açılarını asla taklit edemez. Yazım hızı yavaş olduğu için çizgi kalitesindeki bozulmalar sahteciliği kesin olarak kanıtlar.
EL YAZILARI VE İMZA İNCELEMESİNDE KRİMİNAL YÖNTEMLER (Araç ve Gereçler)
Belge İncelemede Aydınlatma ve Görme Olayının Rolü
Belge, Türk Dil Kurumu tarafından “Bir gerçeğe tanıklık eden yazı, fotoğraf, resim, film vb., vesika, doküman” olarak tanımlanmıştır. Konvansiyonel dökümanlar, insan gözüyle ve doğal (gün ışığı) aydınlatma altında rahatça okunacak veya algılanacak şekilde üretilmektedir. Böylece toplumdaki görme yetisi normal olan bireyler, belgeleri olması gerektiği gibi algılayabilirler.
Ancak belgeler sahibine belirli haklar ve imtiyazlar tanıdığı için, kötü niyetli kişiler tarafından sıklıkla sahteleri de üretilmektedir. Belgeye bakarak hak sahipliğini onaylayacak ve hakkın kullanılmasına izin verecek kişi veya makamların ise dökümanı titizlikle incelemesi gerekmektedir. Bu teknik inceleme, belgenin gerçek veya sahte olduğunu kesin olarak ortaya çıkartır; çıkartmalıdır. Bu nedenle adli belge incelemesi, hukuk ve adli tıp açısından hayati bir öneme sahiptir.
Belgelerin kriminalistik açıdan incelenmesi için; görme işlevini yerine getirecek bir görme organına (veya algaca) ve görmenin oluşması için gereken aydınlatmayı/ışığı sağlayan lambalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Kriminal İncelemelerde Görme Tipleri
İnsan görmesi fen bilimleri tarafından henüz tam anlamıyla tanımlanamamış olsa da gelişen teknolojiler sayesinde optik ve dijital analizin boyutları ölçülebilmektedir. Bugün adli belge inceleme süreçlerinde birbirine benzer veya zıt yönleri olan yeni görme tipleri kullanılmaktadır:
- Biyolojik Görme: Yaşayan varlıkların görmesidir. Doğadaki canlılarda çok farklı görme organları vardır ve ortak özellikleri, nesne üzerine gün ışığına (veya kızılötesi/mor ötesi gibi yakın dalga boylarına) ihtiyaç duymalarıdır. İnsan gözü bu sistemler içinde çok farklı özelliklere sahip bir görme organıdır.
- Makine Görmesi: Bir makinenin belli bir endüstriyel veya operasyonel işlevi yerine getirmesi için gerekli görsel algılamadır. Çok hassas detayların algılanmasına ihtiyaç duyulabileceği gibi, önceden tanımlanmış tek bir işlev için yeterli olan aydınlatma kurgusu kullanılır.
- Bilgisayar Görmesi: Doğrudan insan görmesini taklit etmeye yönelik bir görme tipidir. Beynin görme sırasında yaptığı düşünülen karmaşık işlemleri bilgisayar aracılığıyla yürütür. Derin Öğrenme (Deep Learning) mimarileriyle, tıpkı insan görsel belleğinin oluşmasında olduğu gibi, bilgisayarın görsel içeriği tanımlama belleği oluşturulur. Kameralar ve sensörler aracılığıyla yapılan bu işlemde, ortam aydınlatması yetersiz veya fazla olsa bile sensör ve yazılım yetenekleriyle gerekli optik düzeltmeler otomatik olarak yapılır.
- Sanal Gerçeklik (VR) ve Artırılmış Gerçeklik (AR): Sanal gerçeklik, var olan veya var olmayan görüntülerin benzerlerinin dijital olarak oluşturulmasıdır. Artırılmış gerçeklik ise gerçek dünyadaki fiziksel ortamın, bilgisayar aracılığıyla oluşturulan duyusal girdilerle canlı, dinamik ve gerçek zamanlı olarak hissedilip yaşanmasını sağlar.
Aydınlatma Teknolojilerinin Evrimi
Görmenin sağlıklı oluşması için her görme tipinde, o yapıya has yeterli miktarda ve özelliklerde ışık uygulanmalıdır. Uluslararası Aydınlatma Komitesi’nin (CIE) tanımıyla; “aydınlatma nesnelere, çevrelerine ve ufak ya da büyük bölgelere, bunların görülebilmesi için ışık uygulamaktır”.
Aydınlatmanın yetersiz olması görme işlevinin oluşmamasına; sensörün veya gözün duyarlılık sınırları üzerinde olması ise kamaşma, yanlış algılama ve işlev bozukluklarına neden olur. Yüzyıl öncesine kadar ön planda olan mum, yağ veya gaz lambaları yerini enkadessan (akkor) lambalara bırakmış, günümüzde ise çevreye zararlarından ötürü birçok ülkede enkadessan ışık kaynaklarının üretimi yasaklanmıştır.
Yeni geliştirilen kaynakların yaydığı ışınlar daha fazla görünür, daha az görünmez özelliktedir. Günümüzde en yaygın teknoloji olan LED (Light Emitting Diode), hemen sadece görünür ışık yayan bir kaynaktır. Çeşitli optik sistemler ve yazılımlar sayesinde LED'lerin eski armatürlerle uyumlu çalışabilmesi için "Retrofit" (dışı konvansiyonel görünümlü) lambalar üretilmektedir. Ayrıca adli laboratuvarlarda ve farklı alanlarda yüksek/düşük basınçlı sodyum buharlı lambalar, kompakt flöresanlar ve halojen lambaların kullanımına da devam edilmektedir. Belgeler birer nesne olduğundan, üzerlerine düşen aydınlatmanın özellikleri onların algılanmalarını doğrudan değiştirebilir.
Aydınlatma Sonucu Oluşan Optik Etkiler
Kriminal döküman incelemelerinde, ışığın nesneyle teması sonucu ortaya çıkan ve tahrifatları ele veren temel fiziksel etkiler şunlardır:
Yansıma ve Renk: Bir nesnenin yüzeyine düşen ışığın geriye yansımasıdır. Nesneden yansıyan dalga boylarının karışımı nesnenin rengi olarak algılanır. Düşen ışığın içinde olmayan dalga boyları nesneden yansımayacağı için renk algısı doğrudan gelen ışığın spektrumuna bağlıdır.
Metamerizm: Farklı renk/mürekkep örneklerinin aynı renksel özelliklere sahip lambalar altında tamamen aynı renkte görülmesi, farklı spektruma sahip ışık kaynakları altında ise farklı renklerde algılanmasıdır. Bu durum, sonradan yapılan mürekkep eklemelerini (tahrifatları) yakalamada çok önemlidir.
Polarizasyon: Işık hem parçacık (foton) hem de dalga olarak betimlenir. Yayılma yönüne dik düzlemde 360° salınan bu sinüzoidal dalgalar, polarizasyon filtreleri ile elimine edilerek yüzeylerdeki yansımalar azaltılabilir. Bakılan nesne üzerindeki yansımayı değiştirebilen tek filtre polarizasyon filtresidir; ancak metalik parlama bir yansıma olmadığı için bu filtreden etkilenmez.
Kamaşma: Normal bir insan gözü için rahat görme eşiği 500 - 2.000 lux arasındadır. Lokal veya genel ışık şiddetinin bu sınırların üzerinde olması kamaşmaya yol açar.
Flöresans: Moleküler düzeyde, bir atom tarafından emilen belli bir dalga boyundaki fotonun, daha uzun dalga boyunda (daha yüksek frekanslı bir renk olarak) dışarı yayılmasıdır. Gizli filigranların ve kağıt özelliklerinin tespitinde aktif olarak kullanılır.
Belge İncelemede Görme ve Aydınlatmanın Entegrasyonu
Adli belge incelemesi sırasında dökümanın orijinalliği, üzerinde yer alan yazı veya işaretlerin eş zamanlı olarak işlenip işlenmediği, aynı mürekkep (materyal) kullanılarak oluşturulup oluşturulmadığı ve yüzeyin tahrifata uğrayıp uğramadığı saptanır.
Bu işlemler için yukarıda belirtilen görme biçimleri ve ışık filtreleri tekli veya kombine olarak kullanılır. Günümüzde, insan algısının ötesinde daha objektif sonuçlar veren makine görmesi, bilgisayar görmesi, sanal ve artırılmış gerçeklik teknolojileri belge inceleme alanına hızla girmektedir. Sektörde artık tüm bu ışık kaynaklarının, dalga boylarının ve sensör etkilerinin ayarlanabilir olarak değiştirilebildiği kombine adli analiz cihazları tercih edilmekte, böylece insan hatasından arındırılmış objektif raporlamalar yapılabilmektedir.
Teknolojik Analiz Kriterleri
Kaynak: Op. Dr. K. Hilmi, Göz Hastalıkları Uzmanı
El Yazıları ve İmza Anatomisi
El Yazılarının Fiziksel Tasarım Özellikleri
- Yazının eğimi (açısı)
- Büyük harflerin teşkili ve kademe sırası
- Büyük harf le küçük harflerin oranı
- Sözcük ara mesafe oranları
- Harf ara mesafe oranları
- Yazının hızı
- Yazı düzeni (tertip)
- Yazı stili
- Yazı baskı özelliği (basınç özelliği)
- Yazıya ait olmayan grafiksel işaretler
- Fonetik ve ideografik yazı özelliği
El Yazı Özellikleri (Stil)
- Bağlı el yazıları
- Ayrık el yazıları
- Köşeli el yazıları
- Normal el yazıları
- Sağ ve sol el yazıları
- Gramerli el yazıları
El Yazılarında Anlam Özellikleri (Adli Linguistik)
Temel Kriter (Yazının Kimliği): Yazıların kime ait olduğunun tespitinde temel kriter, yazıyı kimin yazdığına dair dilsel alışkanlıklardır.- Üslup, tarz
- Yöresel özellikler
- Kullanılan kelimeler
- Kullanılan kelime sayıları
- Kelime seçimi
- Kelimelerin doğru ve yazılış kullanımı
- Paragraf yapıları
- Kağıdın kullanımı
İmza İncelemelerinde Yapısal Unsurlar ve Özellikleri
Yazılarda kişisel özellikler sosyolojik-psikolojik özelliklerin yansımasıdır.- İmza tasarımında (dizayn) hareketler – oranlar – ölçüler
- İmza tasarımında hız – yavaş – orta – süratli
- İmza tasarımında baskı özelliği sert – orta – hafif
- İmza tasarımında başlangıç ve bitiş noktalarının özellikleri
- İmza tasarımında örgüleniş biçimi ve kademe şekli
- İmza tasarımında eklentiler – noktalamalar
El Yazıları ve İmzaları Etkileyen Çevresel Faktörler
- Ortam özelliği (iklim) sıcak-soğuk ortam
- Ortam fiziksel özelliği, aydınlatma-gürültülü ve gürültü seviyesi
- Yazma ve imzalama sürecinde devamlılık-ara verme
El Yazıları ve İmzaları Etkileyen Kişisel Faktörler
- Psikolojik özellikler (stres-öfke-gerginlik-kederli-neşeli)
- Fizyolojik özellikler (açlık-tokluk-yorgunluk-yaşlılık)
- Biyolojik özellikler (duygu organlarında bozukluk algı eksikliği)
- Nörolojik özellikler (sinirsel yapı bozukluğu-akıl hastalığı-uyuşturucu kullanımına bağlı etkenler)
Kriminal İncelemelerde Mukayeseye Esas Veri Toplama Alanları
- Kişisel ajanda, not defterleri
- Okul yazılı sınav kağıtları
- Evlilik cüzdanı, pasaport, ehliyet
- Mektuplar, hatıra defteri, iş yazışmaları
- Noterlik işlemler (vekaletname, imza sirküleri, onaylama)
- Tapu tescil, tapu sicil işlemleri (form vs.)
- Bankalar (hesap kartonu, kredi başvuru, sözleşmeler vs.)
- Nüfus, Emniyet, Vergi Daireleri, Belediye İşlemleri vs.
- Diğer kurum ve kuruluşlara ait standart form içeriği
Çeşitli Metotlarla Yapılan Sahtecilik ve Dolandırıcılık
- Şirket kurma – bankalardan çek karnesi talebi
- Fatura düzenleme- gelir gösteren belge (kredi için)
- Sahte kimlikle cep telefonu alma- terör olayları
- Sahte diploma – vekaletname vs.
Dolandırıcıların Bilgi ve Belgeleri Elde Etme Yöntemleri
- Evden, otodan, işyerlerinden yapılan hırsızlık olayları
- Çanta, cüzdan kaybetme (unutma) gasp
- Cep telefonu alırken verilen kimlik bilgilerin fotokopileri
- İş yeri ziyaretlerinde güvenliğe kimlik bırakma
- İş yeri ve konut kiralamada düzenlenen kira kontratları
- Teknoloji destekli sahtecilik (kart kopyalama, veri tabanları)
- Müşteri şifrelerinin tuzak E-Mail ile çalınması
- Restoran ve kafelerde kredi kartının post makinasından geçirilmesi
Nörolojik Bağlantı
Yazı ve imza, korteksin motor ve sensoryel merkezlerinden gamma reseptörleri aracılığıyla iletilen elektrik uyarılarının bir ürünüdür. Bu nedenle tamamen kişiye özeldir.İnceleme Kriterleri
